Op 30 september is het Dag van de Vertaler, de feestdag van Sint-Hiëronymus. Hij vertaalde de Bijbel naar het Latijn en staat op schilderijen steevast afgebeeld met een leeuw aan zijn voeten. Al zou dat vandaag misschien beter een panda of een ijsbeer zijn. Of een vertaler …

Ik ben niet zo van de cijfers. Over de nuance van één woord kan ik vurige monologen afsteken, maar om alles wat met cijfers te maken heeft, loop ik het liefst met een grote boog heen. Daar zit mevrouw V., die me in het tweede middelbaar niet al te zacht met mijn neus op de wiskundige feiten drukte, wellicht voor iets tussen. En toch bleef mijn oog de voorbije weken hangen bij een rijtje cijfers. 20 jaar. 30 jaar. 31 jaar. 15 jaar. 35 jaar. 28 jaar. 16 jaar. Samen 175 jaar, om precies te zijn. Indrukwekkend, maar het hadden er nog een pak meer kunnen zijn.

Een soort op de rode lijst

Die cijfers kwamen uit een aanbesteding. Alsof het voorbereiden en uitwerken van zo’n dossier nog niet genoeg tijd- en puzzelwerk kost, moesten we ook doorgeven hoeveel jaar ervaring onze geselecteerde vertalers hadden. Zo belandden we bij zeven freelancevertalers en hun 175 jaar aan ervaring. Native speakers die ooit met het woordenboek op schoot aan hun vertaalcarrière zijn begonnen. En intussen een uitstervende soort lijken. De collega’s die er de brui aan hebben gegeven, kan ik niet meer op één hand tellen. Het aantal jaren ervaring dat zo verloren is gegaan, dúrf ik zelfs niet te tellen.

Waren ze een diersoort, dan lag er al lang een plan voor soortbehoud klaar, inclusief internationale kweekprogramma’s, benefietavonden, speciale broden en knuffelbare souvenirs. Helaas, het zijn ‘maar’ mensen. Mensen die steeds vaker vervangen worden door een prompt.

In onze ZINNIGe zoo hebben we niet te klagen: veel klanten kiezen nog altijd bewust voor een vertaling met een mens erachter. Een klein natuurreservaat, zeg maar, waar de soort het nog prima doet. En dat willen we heel graag zo houden.

Anti-AI? Allerminst

Of we dan terug naar de tijd van het zeulen met woordenboeken willen? Hell no! AI kan veel en snel. Vaak nog voor je doppio gezet is. In een nanoseconde gaan inconsistenties voor de bijl, staan (mogelijke) spelfouten netjes opgelijst en is je grammatica doorgelicht. Heel handig, zeker omdat dat niet het leukste werk is voor de revisor die de vertaling nakijkt. Daar was vroeger veel geblader en opzoekwerk voor nodig. Maar – en daar kom ik terug bij mijn eerste liefde – de nuance is aan de mens.

En die nuance zit overal. In museumteksten die zowel een toerist als een historicus moeten boeien. In een baseline van vier woorden waarin elk woord je branding uitdraagt. In een speech van twintig minuten waarin ritme net zo belangrijk is als de inhoud.

Natuurlijke habitat: de lezer

Wat een prompt vooral mist, is de lezer. Die staat nergens in je brontekst, en toch hangt alles van hem af. Een goede vertaler vraagt daarom eerst voor wie een tekst bedoeld is en kijkt pas dan wat erin staat. Een vertaling kan grammaticaal en tekstueel tot in de puntjes kloppen en toch niemand raken. Bij copywriting is die aandacht voor de lezer en doelgroep een reflex. Bij vertalen durven we hem weleens te vergeten.

Denk dus op 30 september bij je volgende vertaalprompt ook eens aan Didier, Michel, Nancy, Julie, Sarah, Katleen, Helen en al die anderen. Ze zijn dan wel zeldzaam geworden, ze bestaan nog. En ze zien wat je prompt niet ziet. Ze durven kritisch te zijn. Vragen te stellen. Om zo van jouw opdracht een tekst te maken die doet wat hij moet doen: mensen raken.

 

Zin om de soort zelf eens in het wild aan het werk te zien? Voederen mag! Stuur je tekst naar dubbel@zinnig.be.